Nhà văn Lưu Sơn Minh và Tam Quốc Chí
Đăng ngày 29/08/2017

1. Tôi bắt đầu đọc Tam quốc từ năm lên 8. Một người bạn của mẹ tôi mượn được ở đâu đó từng tập Tam quốc và cứ đọc xong thì lại đưa cho tôi mượn. Kể từ đó tới nay, kẻ gàn dở – là tôi – chắc tính ra cũng đọc đi đọc lại vài chục lượt Tam quốc.

Cái ngày ấy, thật khó để mà dứt cảm xúc ra khỏi từng trang sách. Tam quốc đã là một cuốn sách quá hấp dẫn với tôi và cả các bạn bè trong lớp. Những hình Quan Công, Triệu Tử Long khắc gỗ bôi mực xanh đỏ in lên giấy nhìn mới mê mẩn làm sao. Chúng tôi chỉ biết say sưa với “quá ngũ quan trảm lục tướng” hay “triệt giang phò A Đẩu”. “Thuyền cỏ mượn tên” mới hay làm sao, “khẩu chiến quần hùng” mới tuyệt làm sao… Đọc tới lúc Quan Công chết, tôi sững sờ. Trương Phi chết, tôi thương tiếc. Khổng Minh chết, tôi đau xót. Khương Duy chết, Thục tan… tôi chẳng còn muốn đọc nốt. Thậm chí sau này, khi đã gần như thuộc lòng Tam quốc, tôi chỉ còn đọc từ phần Lưu Bị “tam cố thảo lư” cho tới đoạn sao sa gò Ngũ Trượng. Cương quyết đọc đi đọc lại đúng phần đó.

15 tuổi, vào Đại học năm thứ nhất, tôi tập tọng bình Tam quốc. Đoạn Tào Tháo giết cả nhà Lã Bá Sa, tôi bình thế này: “Bỏ cái Nhân nhỏ mà lo cái Nhân lớn, không phải mấy ai dám làm”. Một bà giáo già dạy Văn cạnh nhà tôi đọc lời bình ấy, thở dài bảo: “Bình thế này thì liều quá”… Tôi không cố làm tiếp việc đó, nhưng sau lần ấy, tôi không còn suy nghĩ về Tam quốc như trước nữa. Tôi bắt đầu nghi ngờ những giá trị bất biến của các nhân vật trong Tam quốc.

Tôi bắt đầu học những mưu kế của Tam quốc. Nhưng rồi, những mưu kế đó hóa ra cũng đơn giản dần so với sự trưởng thành qua thời gian. Tam quốc chỉ còn là những hình ảnh đẹp của quá khứ. Và cũng đến lúc tôi được biết rằng, cái mà chúng tôi vẫn gọi là “Tam quốc” ấy, chẳng qua là bản văn học hóa của những sử liệu và các truyện kể dân gian. “Tam quốc” ấy, là “Tam quốc diễn nghĩa” – một tác phẩm văn học đầy hư cấu, một trong những tác phẩm vĩ đại của kho tàng văn chương nhân loại. Còn một bản “Tam quốc” khác, đáng tin hơn, giàu tính chính thống về mặt dữ liệu sử học hơn. Ấy là “Tam quốc chí”. Và, tôi bắt đầu chờ một bản dịch Tam quốc chí. Dù thật ra, sự chờ đợi đó hầu như là vô vọng.

Những bậc lão thành dường như đã buông tay, thoái chí… và dần dần quy tiên. Sử ký bao nhiêu năm chỉ là bản dịch một phần. Lã Thị xuân thu cũng thế. Đông Chu liệt quốc cũng chỉ là một bản dịch không đầy đủ. Còn như Tư trị thông giám, Tả truyện hay Nhị thập tứ sử thì chỉ thấp thoáng từng đoạn trích dịch như có như không. Có những lúc, tôi nghĩ rằng có lẽ mình sẽ chẳng bao giờ được đọc Tam quốc chí bản dịch. Nhất là thời buổi bây giờ, dịch sách kiếm tiền (nhất là dịch Tam quốc chí) thì chắc cứ mãi nghèo, mà dịch sách kiếm ăn (nhất là dịch Tam quốc chí) thì chắc cứ mãi đói!

2. Rồi tôi nghe nói có hai nhóm dịch Tam quốc chí đều đang được đầu tư để tiến hành. Tôi bắt đầu nôn nóng và mong mỏi… Và cũng đến ngày tôi cũng được cầm trên tay bản in của Tam quốc chí. Bất ngờ ở chỗ, bản dịch được thực hiện bởi một nhóm dịch khác – những người bạn không còn trẻ nhưng cũng chưa già (nghĩa là đang thời tung hoành nhất) đã tự tìm tới nhau, cắm cúi làm cùng nhau chỉ vì chung sở thích, đồng sở nguyện. Tôi kính nể họ. Và tôi hiểu ra rằng, cũng chỉ có họ – những người vô tư đầy khát khao ấy – mới có thể làm được cái việc tưởng như khó vô chừng là dịch cho xong Tam quốc chí. Nên nhớ, dịch Tam quốc chí khó, chẳng phải đơn thuần vì chuyên môn. Tôi hoàn toàn tin, có vô khối dịch giả và nhà nghiên cứu thừa sức làm được khối lượng công việc còn lớn hơn thế nhiều. Đây là một công việc hoàn toàn tự nguyện, bởi nó chẳng mang lại danh (ngoài một chút danh hão thoảng qua) và lợi (ngoài mấy đồng nhuận bút còm tính theo giá bìa sách chỉ mua sách biếu cũng không đủ). Hơn nữa, thứ công việc dài miên man này lại còn đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng ăn ý của từng người trong nhóm. Quả thật, sự phối hợp của nhiều cá nhân vững vàng chuyên môn, đầy bản lĩnh và cá tính… luôn luôn là một việc khó. Nếu không khéo, việc sẽ dang dở và mỗi thành viên sẽ quăng bỏ dự án với sự bực bội và oán trách. Dự án sẽ mãi mãi là một vết sẹo và một tiếc nuối trong nội tâm, nhưng lại là một mớ giẻ rách đáng vứt đi trong thể hiện bên ngoài. Tôi rất tôn trọng nhóm dịch Tam quốc chí vì sự phối hợp trường kỳ của họ. Dĩ nhiên, tôi tin rằng họ đã từng tranh cãi, từng mâu thuẫn. Nhưng họ đã thỏa hiệp được cho mục đích cuối cùng. Họ đã thành công, để cho tôi, ngày hôm nay, vinh hạnh được họ mời chấp bút Lời cuối sách cho lần tái bản đầu tiên…

3. Khi đã đọc tới những lời trên, nghĩa là bạn đã đọc xong Tam quốc chí. Bạn đã thấy có quá nhiều điều khác xa với suy nghĩ của bạn, khác xa với những gì mà Tam quốc diễn nghĩa đã in hằn trong bạn. Xin mở ngoặc, tôi không tin có nhiều người chưa đọc Tam quốc diễn nghĩa mà đã đọc Tam quốc chí. Nếu bạn là người như thế, tôi xin hết sức ngưỡng mộ bạn – nhất là vì bạn đã kiên trì và say sưa đọc cho tới tận những dòng này! (Tất nhiên nếu như vậy, tôi lại khuyên bạn nên mau tìm đọc Tam quốc diễn nghĩa, bởi về mặt văn học thì bộ truyện đó xứng đáng là một kỳ thư…)

Bạn có thấy không, Lưu Bị hóa ra không phải thế, Tào Tháo hóa ra không phải thế. Gia Cát Khổng Minh hình như bớt giỏi đi, mà Chu Công Cẩn thì tài hoa hơn hẳn. Ngụy thư thì dài, Thục thư và Ngô thư thì ngắn. Anh hùng trong thiên hạ, đâu phải chỉ có Huyền Đức và Mạnh Đức. Những hình ảnh vời vợi bất ngờ bị “giải thiêng”. Những khinh ghét dần dà phai nhạt. Bây giờ, khi gặp ai đó nói Tam quốc, bạn có thể thàn nhiên hỏi họ rằng họ nói về Tam quốc diễn nghĩa với những hư cấu văn chương hay Tam quốc chí với ngồn ngộn sử liệu mà đọc vài lần chưa nhớ hết.

Đọc xong Tam quốc chí, gấp sách lại, bạn ngẫm ngợi điều gì? Xích Bích năm xưa chẳng còn, những bộ phim phục dựng đều như một trò đùa nhạt.
Những đền đài giờ cũng mất.
Những huy hoàng giờ cũng mất.
Chẳng phải bạn lại vừa nhớ tới bài từ mở đầu Tam quốc diễn nghĩa đó ư:
“Trường Giang cuồn cuộn chảy về đông
Sóng dập dồn đãi hết anh hùng…” (Bùi Kỷ dịch)

Đó trông, sóng gió của thời gian mới mênh mông nhường bao!

Khương Hạ, tháng Giêng năm Đinh Dậu
Lưu Sơn Minh

And to many editors, your https://justbuyessay.com/ writing background matters very little

Андрей Павелко детичто посмотреть на баликонтент план блога

Bình luận của bạn